(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 163

॥ శ్రీః ॥
1.163. అధ్యాయః 163
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
తృషార్తాన్ మాతరం భ్రాంతౄశ్చ న్యగ్రోధమూలే స్థాపయిత్వా జలానయనాయ భీమస్య గమనం॥ 1 ॥
జలమానీయాగతస్య భూమౌ సుప్తాన్మాత్రాదీన్పశ్యతో భీమస్య ప్రలాపః॥ 2 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 1-163-0x(952)(7408)
తేన విక్రమమాణేన ఊరువేగసమీరితం।
వనం సవృక్షవిటపం వ్యాఘూర్ణితమివాభవత్॥ 1-163-1(7409)
జంగావాతో వవౌ చాస్య శుచిశుక్రాగమే యథా।
ఆవర్జితాలతావృక్షం మార్గం చక్రే మహాబలః॥ 1-163-2(7410)
స మృద్గన్పుష్పితాంశ్చైవ ఫలితాంశ్చ వనస్పతీన్।
అవరుజ్య యయౌ గుల్మాన్పథస్తస్య సమీపజాన్॥ 1-163-3(7411)
స రోషిత ఇవ క్రుద్ధో వనే భంజన్మహాద్రుమాన్।
త్రిప్రస్రుతమదః శుష్మీ షష్టివర్షో మతంగరాట్॥ 1-163-4(7412)
గచ్ఛతస్తస్య వేగేన తార్క్ష్యమారుతరంహసః।
భీమస్య పాండుపుత్రాణాం మూర్చ్ఛేవ సమజాయత॥ 1-163-5(7413)
అసకృచ్చాపి సతీర్య దూరపారం భుజప్లవైః।
పథి ప్రచ్ఛన్నమాసేదుర్ధార్తరాష్ట్రభయాత్తదా॥ 1-163-6(7414)
కృచ్ఛ్రేణ మాతరం చైవ సుకుమారీం యశస్వినీం।
అవహత్స తు పృష్ఠేన రోధఃసు విషమేషు చ॥ 1-163-7(7415)
అగమచ్చ వనోద్దేశమల్పమూలఫలోదకం।
క్రూరపక్షిమృగం ఘోరం సాయాహ్నే భరతర్షభ॥ 1-163-8(7416)
ఘోరా సమభవత్సంధ్యా దారుణా మృగపక్షిణః।
అప్రకాశా దిశః సర్వా వాతైరాసన్ననార్తవైః॥ 1-163-9(7417)
శీర్ణపర్ణఫలై రాజన్బహుగుల్మక్షుపద్రుమైః।
భగ్నావభుగ్నభూయిష్ఠైర్నానాద్రుమసమాకులైః॥ 1-163-10(7418)
తే శ్రమేణ చ కౌరవ్యాస్తృష్ణయా చ ప్రపీడితాః।
నాశక్నువంస్తదా గంతుం నిద్రయా చ ప్రవృద్ధయా॥ 1-163-11(7419)
న్యవిశంతి హి తే సర్వే నిరాస్వాదే మహావనే।
`రాత్ర్యామేవ గతాస్తూర్ణం చతుర్వింశతియోజనం।'
తతస్తృషా పరిక్లంతా కుంతీ వచనమబ్రవీత్॥ 1-163-12(7420)
మాతా సతీ పాండవానాం పంచానాం మధ్యతః స్థితా।
తృష్ణయా హి పరీతాఽహమనాథేవ మహావనే॥ 1-163-13(7421)
`ఇతః పరం తు శక్తాహం గంతుం చ న పదాత్పదం।
శయిష్యే వృక్షమూలేఽత్ర ధార్తరాష్ట్రా హరంతు మాం॥ 1-163-14(7422)
శృణు భీమ వచో మహ్యం తవ బాహుబలాత్పురః।
స్థాతుం న శక్తాః కౌరవ్యాః కిం బిభేషి పృథాసుత॥ 1-163-15(7423)
అన్యో రథో న మేఽస్తీహ భీమసేనాదృతే భువి।
ధార్తరాష్ట్రాద్వృథా భీరుర్న మాం స్వప్తుమిహేచ్ఛసి॥ 1-163-16(7424)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-163-17x(953)
భీమపృష్ఠస్థితా చేత్థం దూయమానేన చేతసా।
నిశ్యధ్వని రుదంతీ సా నిద్రావశ్ముపాగతా॥' 1-163-17(7425)
తచ్ఛ్రుత్వా భీమసేనస్య మాతృస్నేహాత్ప్రజల్పితం।
కారుణ్యేన మనస్తప్తం గమనాయోపచక్రమే॥ 1-163-18(7426)
తతో భీమో వనం ఘోరం ప్రవిశ్య విజనం మహత్।
న్యగ్రోధం విపులచ్ఛాయం రమణీయం దదర్శ హ॥ 1-163-19(7427)
తత్ర నిక్షిప్య తాన్సర్వానువాచ భరతర్షభః।
పానీయం మృగయామీహ తావద్విశ్రంయతామిహ॥ 1-163-20(7428)
ఏతే రువంతి మధురం సారసా జలచారిణః।
ధ్రువమత్ర జలస్థానం మహచ్చేతి మతిర్మమ॥ 1-163-21(7429)
అనుజ్ఞాతః స గచ్ఛేతి భ్రాత్రా జ్యేష్ఠేన భారత।
జగామ తత్ర యత్ర స్మ సారసా జలచారిణః॥ 1-163-22(7430)
`అపశ్యత్పద్మినీఖండమండితం స సరోవరం।'
స తత్ర పీత్వా పానీయం స్నాత్వా చ భరతర్షభ॥ 1-163-23(7431)
తేషామర్థే చ జగ్రాహ భ్రాతౄణాం భ్రాతృవత్సలః।
ఉత్తరీయేణ పానీయమానయామాస భారత॥ 1-163-24(7432)
`పంకజానామనేకైశ్చ పత్రైర్బధ్వా పృథక్పృథక్।'
గవ్యూతిమాత్రాదాగత్య త్వరితో మాతరం ప్రతి।
శోకదుఃఖపరీతాత్మా నిశశ్వాసోరగో యథా॥ 1-163-25(7433)
స సుప్తాం మాతరం `భ్రాతౄన్నిద్రావిద్రావితౌజసః।
మహారౌద్రే వనే ఘోరే వృక్షమూలే సుశీతలే॥ 1-163-26(7434)
విక్షిప్తకరపాదాంశ్చ దీర్ఘోచ్ఛ్వాసాన్మహాబలాన్।
ఊర్ధ్వవక్త్రాన్మహాకాయాన్పంచేంద్రానివ భూపతే॥ 1-163-27(7435)
అజ్ఞాతవృక్షనిత్యస్థప్రేతరాక్షససాధ్వసాన్।
దృష్ట్వా వై భృశశోకార్తో బిలలాపానిలాత్మజః॥' 1-163-28(7436)
భృశం శోకపరీత్మా విలలాప వృకోదరః॥ 1-163-29(7437)
అతః కష్టతరం కిం ను ద్రష్టవ్యం హి భవిష్యతి।
యత్పశ్యామి మహీసుప్తాన్భ్రాతౄనద్య సుమందభాక్॥ 1-163-30(7438)
శయనేషు పరార్ధ్యేషు యే పురా వారణావతే।
నాధిజగ్ముస్తదా నిద్రాం తేఽద్య సుప్తా మహీతలే॥ 1-163-31(7439)
స్వసారం వసుదేవస్య శత్రుసంఘావమర్దినః।
కుంతిరాజసుతాం కుంతీం సర్వలక్షణపూజితాం॥ 1-163-32(7440)
స్నుషాం విచిత్రవీర్యస్య భార్యాం పాండోర్మహాత్మనః।
తథైవ చాస్మజ్జననీం పుండరీకోదరప్రభాం॥ 1-163-33(7441)
సుకుమారతరామేనాం మహార్హశయనోచితాం।
శయానాం పశ్యతాఽద్యేహ పృథివ్యామతథోచితాం॥ 1-163-34(7442)
ధర్మాదింద్రాచ్చ వాతాచ్చ సుపువే యా సుతానిమాన్।
సేయం భూమౌ పరిశ్రాంతా శేషే ప్రాసాదశాయినీ॥ 1-163-35(7443)
కిం ను దుఃఖతరం శక్యం మయా ద్రష్టుమతః పరం।
యోఽహమద్య నరవ్యాఘ్రాన్సుప్తాన్పశ్యామి భూతలే॥ 1-163-36(7444)
త్రిషు లోకేషు యో రాజ్యం ధర్మనిత్యోఽర్హతే నృపః।
సోఽయం భూమౌ పరిశ్రాంతః శేతే ప్రాకృతవత్కథం॥ 1-163-37(7445)
అయం నీలాంబుదశ్యామో నరేష్వప్రతిమోఽర్జునః।
శేతే ప్రాకృతవద్భూమౌ తతో దుఃఖతరం ను కిం॥ 1-163-38(7446)
అశ్వినావివ దేవానాం యావిమౌ రూపసంపదా।
తౌ ప్రాకృతవదద్యేమౌ ప్రసుప్తౌ ధరణీతలే॥ 1-163-39(7447)
జ్ఞాతయో యస్య నై స్యుర్విషమాః కులపాంసనాః।
స జీవేత సుఖం లోకే గ్రామద్రుమ ఇవైకజః॥ 1-163-40(7448)
ఏకో వృక్షో హి యో గ్రామే భవేత్పర్ణఫలాన్వితః।
చైత్యో భవతి నిర్జ్ఞాతిరధ్వనీనైశ్చ పూజితః॥ 1-163-41(7449)
యేషాం చ బహవః శూరా జ్ఞాతయో ధర్మమాశ్రితాః।
తే జీవంతి సుఖం లోకే భవంతి చ నిరామయాః॥ 1-163-42(7450)
బలవంతః సమృద్ధార్థా మిత్రబాంధవనందనాః।
జీవంత్యన్యోన్యమాశ్రిత్య ద్రుమాః కాననజా ఇవ॥ 1-163-43(7451)
వయం తు ధృతరాష్ట్రేణ దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా।
`రాజ్యలుబ్ధేన మూర్ఖేణ దుర్మంత్రిసహితేన వై॥ 1-163-44(7452)
దుష్టేనాధర్మశీలేన స్వార్థనిష్ఠైకబుద్ధినా।'
వివాసితా న దగ్ధాశ్చ క్షత్తుర్బుద్ధిపరాక్రమాత్॥ 1-163-45(7453)
తస్మాన్ముక్తా వయం దాహాదిమం వృక్షముపాశ్రితాః।
కాం దిశం ప్రతిపత్స్యామః ప్రాప్తాః క్లేశమనుత్తమం॥ 1-163-46(7454)
సకామో భవ దుర్బుద్ధే ధార్తరాష్ట్రాల్పదర్శన।
నూనం దేవాః ప్రసన్నాస్తే నానుజ్ఞాం మే యుధిష్ఠిరః॥ 1-163-47(7455)
ప్రయచ్ఛతి వధే తుభ్యం తేన జీవసి దుర్మతే।
నన్వద్య ససుతామాత్యం సకర్ణానుజసౌబలం॥ 1-163-48(7456)
గత్వా క్రోధసమావిష్టః ప్రేషయిష్యే యమక్షయం।
కిం ను శక్యం మయా కర్తుం యత్తేన క్రుధ్యతే నృపః॥ 1-163-49(7457)
ధర్మాత్మా పాండవశ్రేష్ఠః పాపాచార యుధిష్ఠిరః।
ఏవముక్త్వా మహాబాహుః క్రోధసందీప్తమానసః॥ 1-163-50(7458)
కరం కరేణ నిష్పిష్య నిఃశ్వసందీనమానసః।
పునర్దీనమనా భూత్వా శాంతార్చిరివ పావకః॥ 1-163-51(7459)
భ్రాతౄన్మహీతలే సుప్తానవైక్షత వృకోదరః।
విశ్వస్తానివ సంవిష్టాన్పృథగ్జనసమానివ॥ 1-163-52(7460)
నాతిదూరేణ నగరం వనాదస్మాద్ధి లక్షయే।
జాగర్తవ్యే స్వపంతీమే హంత జాగర్ంయహంస్వయం॥ 1-163-53(7461)
ప్రాశ్యంతీమే జలం పశ్చాత్ప్రతిబుద్ధా జితక్లమాః।
ఇతి భీమో వ్యవస్యైవ జజాగార స్వయం తదా॥ ॥ 1-163-54(7462)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి జతుగృహపర్వణి త్రిషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 163 ॥ ॥ సమాప్తం జతుర్గృహపర్వ ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-163-2 శుచిశుక్రాగమే జ్యేష్ఠాషాఢయోః సమయే। ఆవర్జితాః సమీకృతా లతా వృక్షాశ్చ యస్మిన్॥
1-163-3 అవరుజ్య భంక్త్వా॥
1-163-4 రోషితో రోషం ప్రాపితః। త్రిషు గండకర్ణమూలగుహ్యదేశేషు ప్రస్రుతో మదో యస్య సః। శుష్మీ తేజస్వీ॥
1-163-9 అనార్తవైరనృతుభవైరుత్పాతరూపైరిత్యర్థః॥
1-163-12 తృషా తృష్ణయా॥
1-163-30 ముమందభాగతిమందభాగ్యః॥
1-163-40 ఏకజ ఏక ఏవ జాతోఽసహాయః॥
1-163-43 బాంధవానాం నందనాః సుఖదాః॥
1-163-48 తుభ్యం తవ॥ త్రిషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 163 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.